Улирлын өөрчлөлт бидний эрүүл мэндэд яагаад хамаатай вэ?
Бид ихэнхдээ эрүүл мэндээ “юу идсэн бэ, хэр их хөдөлсөн бэ, хэр сайн унтсан бэ” гэдгээр хэмждэг. Гэтэл нэг том хүчин зүйл үргэлж хамт явдаг: улирал. Гадаа агаарын хэм, чийгшил, салхи, өдөр шөнө урт/богино болох, нарны гэрэл, хөдөлгөөний хэмжээ — эдгээр нь бүгд бидний даавар, дархлаа, нойр, хоол боловсруулах чадвар, сэтгэл санаа-д шууд нөлөөлдөг.
Тиймээс улирал солигдох үед олон хүн дараах өөрчлөлтийг анзаардаг: ядрах, нойр алдагдах гэдэс дүүрэх, хоол шингэхгүй байх арьс хуурайших, тууралт гарах ханиад хүрэх, хамар хоолой эмзэгших сэтгэл санаа савлах, түгших булчин чангарах, нуруу хөшиж өвдөх Энэ бүхэн “чи муудаж байна” гэсэн үг биш. Харин бие чинь орчны өөрчлөлтөнд дасан зохицож байна гэсэн дохио юм. Уламжлалт анагаах ухаанд улирал бол “биеийн тохируулгын цаг” Уламжлалт анагаах ухаанд улирал бүр биеийн өөр өөр системийг илүү их ажиллуулж, өөр өөр хэрэгцээ үүсгэдэг гэж үздэг. Хавар: хөдөлгөөн, цэвэршилт, төлөвлөлт нэмэгддэг үе Зун: дулаан, идэвх, нойр, зүрх-сэтгэлийн ачаалал нэмэгддэг үе Намар: хуурайшил, амьсгал, дархлаа эмзэгших үе Өвөл: дулаан хадгалах, эрч хүчээ “цэнэглэх”, амрах хэрэгцээ нэмэгддэг үе Өөрөөр хэлбэл улирал бол биеийн “тоноглол” (settings) өөрчлөгдөхтэй адил.
Өнгөрсөн улирлын хэв маягаа яг тэр чигээр нь үргэлжлүүлбэл бие бага багаар ачаалал авч эхэлдэг. Барууны анагаах ухаанаар тайлбарлавал Орчин үеийн анагаах ухаанаар ч улирал эрүүл мэндэд нөлөөлдөг нь ойлгомжтой: Нарны гэрэл өөрчлөгдөхөд circadian rhythm (унтах-сэрэх хэм) өөрчлөгдөнө Хүйтэн/хуурай үед амьсгалын зам эмзэгшиж дархлааны ачаалал нэмэгдэнэ Хөдөлгөөн багасахад булчин-үе мөч хөшиж, цусны эргэлт удааширна Сэтгэл санаанд улирлын хэлбэлзэл нөлөөлж стрессийн даавар өөрчлөгдөнө Тэгэхээр “улиралд тохируулж амьдрах” гэдэг нь мухар сүсэг биш — биологийн бодит хэрэгцээ юм. Улирал солигдох үед өөрийгөө хамгаалах 5 жижиг алхам Хоолоо дулаацуулах Улирал хөрөх тусам бүлээн, болгосон хоол (шөл, будаатай хоол, цай) илүү тохиромжтой. Унтах цагаа тогтворжуулах 30–60 минут ч гэсэн эрт унтах нь дархлаа, дааварт их тус болдог. Хөдөлгөөнөө “багаар гэхдээ тогтмол” болгох Өдөр бүр 10–20 минут алхах, сунгалт хийх нь биеийг хамгийн хурдан тохируулдаг. Амьсгал, стрессээ удирдах 3–5 минутын удаан амьсгал, богино бясалгал тархи-мэдрэлийг тайвшруулна. Биеийн дохиог тэмдэглэх Нойр, хоол, гэдэс, арьс, сарын тэмдэг, сэтгэл санааны өөрчлөлтөө ажиглавал улирлын нөлөөг хурдан “барьж” авна. Эцэст нь Улирал өөрчлөгдөхөд бие чинь өөрийгөө тохируулж байдаг. Харин чи биеийнхээ дохиог ойлгоод, жижигхэн тохируулгууд хийж сурвал: өвчлөл багасна нойр сайжирна хоол шингэлт дээрдэнэ сэтгэл санаа тогтворжино эрч хүч нэмэгдэнэ Энэ бол Wellness Cycle-ийн суурь санаа: улиралтайгаа зохицож амьдрах нь эрүүл мэндийн хамгийн ухаалаг урьдчилан сэргийлэлт.